https://naias.uma.ac.ir/ یافته‌های نوین علوم دامی fa daily 1 Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0330 Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0330 https://naias.uma.ac.ir/article_4482.html هدف: آغاز هر نشریه علمی- پژوهشی به‌سان طلوعی نوی در عرصه آگاهی و دانش است به‌ویژه در زمینه علوم دامی که جایگاه چالش‌های بزرگ و تعیین‌کننده در امنیت غذایی آحاد مردم می‌باشد. اینک که به لطف الهی اولین شماره مجله "یافته‌های نوین علوم دامی" در گروه علوم دامی انتشار می‌باید یادآوری چند نکته خالی از لطف نیست.روش پژوهش: یادداشت حاضر با رویکردی تاریخی–تحلیلی و تأملی بر نکات ضروری بر بومی سازی علوم دامی انجام شده است و به بررسی خاستگاه و میراث این مجله میپردازد، جایگاه آن را در تحول علوم دامی در ایران را تبیین می‌کند تا گام دیگری در راستای اعتلا و دست‌یابی به اهداف بزرگ دانشگاه ماموریت‌گرای برداشته شود. ازآنجاکه یکی از مهم‌ترین منابع مورداستفاده دانشجویان در تمامی دانشگاه‌ها، یافته‌های نو و جدید دانش‌پژوهان، متخصصان، علاقه‌مندان و صاحب‌نظران هر رشتۀ تحصیلی، مجلات تخصصی و نشریات علمی معتبر و شناخته‌شده در آن موضوع بوده و کارکرد امروزی آن را در پرتو چالش‌های جهانی مانند تحول دیجیتال، هوش مصنوعی، بازیابی مطالعات و سازماندهی دانش تحلیل می‌نماید.یافته ­ها: نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که این مجله نه تنها وسیله‌ای برای گسترش دانش، بلکه حافظه‌ای جمعی، زیرساختی برای گفتمان مستقل علمی، و بستری مناسب برای اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و دانشجویان بوده است. این مجله سهمی اساسی در مستندسازی و تداوم سیر مطالعاتی علوم دامی در ایران داشته است.نتیجه­ گیری کلی: نتایج نشان داد یافته‌های علوم مذکور زمانی کارآمد و سازنده خواهد بود که با مبانی فکری و فرهنگی اکوسیستم حیوانی ما سازگار باشد اکوسیستمی که وجه تمایز اصلی آن از سایر جوامع هویت ایرانی با اقالیم مختلف و متعدد آن است . توجه به منشأ مهم تفاوت‌های اصول نگهداری و پرورش دام و طیور در ایران با سایر کشورها است. تعاریف متفاوتی که از مبانی محیط شناختی ارائه می‌شود. به تجویز اصول و روش‌های متفاوتی در آموزش و نگهداری و پرورش منجر می‌گردد. ازآنجاکه مطالب و مقالات اولین شماره نشریه حاوی آخرین اطلاعات روز صنعت دام و طیور بوده می‌تواند تجربیات و نتایج راه‌های پیموده شده در جهان و ایران را به نحوی مطلوب به عموم انتقال دهد. https://naias.uma.ac.ir/article_4384.html هدف: مدیریت مؤثر تولیدمثلی در گاوداری‌های صنعتی نقش حیاتی در تداوم سودآوری این واحدها ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف تحلیل نظام‌مند کارایی تولیدمثلی و شناسایی چالش‌های سلامت پس از زایش در یک گله‌ از گاوهای هلشتاین انجام شد. به نظر می‌رسد برنامه­ریزی تولیدمثلی مدون و انجام به موقع تلقیح­های منجر به آبستنی تا حد امکان از مشکلات بعد از زایش و نیز از افزایش روزهای باز جلوگیری می­کند.روش پژوهش: برای انجام این تحقیق از داده­های آماری یکی از بزرگترین گاوداری­های صنعتی استان یزد استفاده شد، بدین منظور داده­های آماری 373 رأس گاو شیری در طی سال­های 1384 تا 1393 مورد بررسی قرار گرفت. آنالیز آماری داده­ها با نرم افزار 9.1 SAS  و مقایسه داده­ها از آزمون مربع کای (Chi-Square) استفاده شد.یافته­ ها: نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که در مجموع، اکثر زایش­ها به‌صورت طبیعی انجام گرفت و میزان سخت‌زایی کمتر از زایش طبیعی بود. با این حال، جنسیت گوساله­ها نیز تأثیر قابل توجهی بر عوارض پس از زایش داشت، به‌طوری‌که تولد گوساله‌های نر منجر به افزایش مشکلات پس از آبستنی شد. همچنین، با افزایش سن و شکم زایش، روند بهتری در شاخصه‌های سلامتی مشاهده گردید. به‌طور مشخص، با بالا رفتن سن گاو، میزان زایش طبیعی افزایش و میزان عفونت رحمی کاهش یافت. در مورد کیست تخمدانی نیز روند خاصی ملاحظه گردید، به‌طوری که تا شکم سوم زایش، میزان ابتلا به این عارضه افزایش یافته، اما از شکم سوم به بعد، از تعداد گاوهای مبتلا به کیست تخمدانی کاسته شد.نتیجه ­گیری کلی: نتایج نشان داد که جنسیت گوساله و شکم زایش از عوامل تعیین‌کننده در بروز مشکلات تولیدمثلی و پس از زایش هستند. بر این اساس مدیریت هدفمند این عوامل، از طریق انتخاب گاوهای نر مناسب برای تلیسه‌ها و مراقبت‌های ویژه از گاوهای شکم اول تا سوم، می‌تواند به بهبود کارایی تولیدمثل و به تبع آن گوساله‌زایی به موقع کمک شایانی کند. https://naias.uma.ac.ir/article_4269.html هدف:  این تحقیق به‌منظور بررسی اثر مصرف پوسته کنجد در جیره بر عملکرد، مصرف خوراک، قابلیت هضم، برخی فراسنجه­های خونی، صفات لاشه بره­های نر مغانی و هزینه خوراک انجام شد.روش پژوهش: بدین منظور، از تعداد 24 رأس بره نر مغانی با متوسط وزن 2±30 کیلوگرم، در چهار تیمار و 6 تکرار در قالب طرح کاملاً تصادفی استفاده شد. تیمارهای آزمایش شامل: (1) تیمار شاهد، (2) تیمار دریافت‌کننده 10 درصد پوسته کنجد، (3) تیمار دریافت‌کننده 20 درصد پوسته کنجد و (4) تیمار دریافت‌کننده 30 درصد پوسته کنجد بودند. خوراک مصرفی، افزایش وزن و برخی پارامترهای خونی شامل گلوکز، کلسترول، تری­گلیسیرید و پروتئین کل اندازه­گیری و بررسی شد. پس از کشتار وزن لاشه سرد و گرم نیز محاسبه شد. داده­های به وسیله نرم‌افزار SAS مورد آنالیز قرار گرفتند.یافته ­ها: نتایج حاصل نشان داد که در دوره اول بیشترین افزایش وزن مربوط تیمار دریافت کننده 10 درصد پوسته کنجد (57/8 کیلوگرم) و کمترین مربوط به تیمار دریافت کننده 30 درصد پوسته کنجد (2/4 کیلوگرم) بود. کمترین غلظت گلوکز در تیمار دوم (240/72 میلی­گرم بر دسی لیتر) و بیشترین غلظت در تیمارهای سوم (150/86 میلی­گرم بر دسی لیتر) و چهارم (965/83 میلی­گرم بر دسی لیتر) مشاهده شدند. از طرفی کمترین هزینه خوراک به ازای هر کیلوگرم افزایش وزن زنده در تیمار دریافت کننده 10 درصد پوسته کنجد (65/83 درصد نسبت به شاهد) مشاهده شد.نتیجه­ گیری کلی: به‌طورکلی، نتایج نشان داد پوسته کنجد تا 30 درصد جیره می­تواند جایگزین مناسبی برای جو بدون بروز اثرات سوء بر قابلیت هضم، افزایش وزن، ضریب تبدیل و عملکرد پروار باشد. https://naias.uma.ac.ir/article_4385.html هدف: پژوهش حاضر با هدف برآورد تکرارپذیری صفات تولیدی مرغان بومی نژاد سپاهان و ارزیابی اثر دو منبع روغن خوراک (سویا و کاملینا) بر عملکرد تخم‌گذاری (درصد تولید، توده تخم‌مرغ و ضریب تبدیل خوراک) انجام شد.روش پژوهش: برای این منظور، ۸۶۴ قطعه مرغ تخم‌گذار سپاهان در سن ۵۴ تا ۶۲ هفتگی در قالب طرح کاملاً تصادفی با دو تیمار روغن (سویا و کاملینا)، ۶ تکرار و ۸ قطعه مرغ در هر واحد آزمایشی، به‌مدت ۸ هفته مورد بررسی قرار گرفتند. درصد تولید تخم‌مرغ، توده تخم‌مرغ (گرم/مرغ/روز) و ضریب تبدیل خوراک (کیلوگرم خوراک/کیلوگرم توده تخم) به‌صورت هفتگی در سطح واحد آزمایشی ثبت شد و برای برآورد اجزای واریانس و تکرارپذیری، از مدل اثرات مختلط با در نظر گرفتن نوع روغن به‌عنوان اثر ثابت، واحد آزمایشی به‌عنوان اثر تصادفی و رکوردهای هفتگی به‌عنوان تکرار زمانی، و روش حداکثر درست‌نمایی محدود شده (REML) در نرم‌افزار SAS ورژه 1/9 استفاده گردید.یافته‌ها: استفاده از روغن کاملینا در مقایسه با روغن سویا موجب افزایش معنی‌دار درصد تولید تخم‌مرغ (۲/32 در برابر 8/35 درصد)،توده تخم‌مرغ (9/15 در برابر 9/17 گرم/مرغ/روز) و بهبود ضریب تبدیل خوراک (22/3 در برابر 98/2 کیلوگرم خوراک/کیلوگرم توده تخم) شد (P<0.05). میانگین کلی طی دوره ۸ هفته‌ای برابر با 5/37 درصد تولید تخم‌مرغ، 8/16 گرم توده تخم‌مرغ و10/3 کیلوگرم خوراک/کیلوگرم توده تخم بود و تکرارپذیری برای درصد تولید تخم‌مرغ و توده تخم‌مرغ هر یک 38/0 و برای ضریب تبدیل خوراک 30/0 برآورد شد که نشان‌دهنده سهم قابل توجه تفاوت‌های پایدار بین واحدهای آزمایشی در تغییرات این صفات بود.نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از روغن کاملینا می‌تواند به‌عنوان یک راهکار تغذیه‌ای مؤثر برای بهبود پایدار عملکرد تخم‌گذاری و کارایی مصرف خوراک در مرغان بومی نژاد سپاهان مورد استفاده قرار گیرد. https://naias.uma.ac.ir/article_4465.html مقدمه و هدف: گیاه سلمه‌تره (Chenopodium album L.) یکی از علف‌های هرز مرتعی رایج در شمال کشور است که به‌دلیل تولید بالا و قابلیت دسترسی آسان، می‌تواند به‌عنوان منبع بالقوه علوفه‌ای مورد استفاده قرار گیرد. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات ترکیب شیمیایی، گوارش پذیری و فراسنجه­های تولید گاز سلمه­تره در مراحل مختلف فنولوژیکی و مقایسه آن با یونجه خشک و کاه گندم در شرایط آزمایشگاهی انجام شد.مواد و روش‌ها: نمونه‌برداری از گیاه سلمه‌تره از اطراف مزارع شهرستان بندرگز (استان گلستان) انجام شد. نمونه‌ها پس از خشک شدن در هوای آزاد و آسیاب‌شدن با مش ۲ میلی‌متری، جهت آنالیز شیمیایی و آزمون تولید گاز مورد استفاده قرار گرفتند. تیمارهای آزمایشی شامل: (۱) کاه گندم، ۲) سلمه‌تره در مرحله رویشی، ۳) سلمه‌تره در مرحله گل‌دهی، ۴) سلمه‌تره در مرحله بذردهی و ۵) یونجه خشک بودند. داده‌ها در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار تجزیه و تحلیل شدند.نتایج: نتایج نشان داد بین تیمارهای آزمایشی از نظر ترکیب شیمیایی، قابلیت هضم و پارامترهای تولید گاز اختلاف معنی­داری وجود داشت (05/0P<)  بالاترین میزان پروتئین خام (98/26 درصد)، خاکستر (12/24 درصد)، کل مواد مغذی قابل هضم (84/69 درصد) و انرژی خالص مربوط به سلمه‌تره در مرحله رویشی بود. با افزایش سن گیاه، مقادیر پروتئین کاهش و میزان الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (ADF) و الیاف نامحلول در شوینده خنثی (NDF) افزایش یافت، به­طوری که ADF از 5/21 درصد در مرحله رویشی به 2/34 درصد در مرحله بذردهی و  NDF  از 3/28 درصد به 1/46 درصد افزایش یافت. بیش­ترین پتانسیل تولید گاز مربوط به یونجه (۲۳۶ میلی‌لیتر) و کم­ترین مقدار آن به سلمه­تره در مرحله بذردهی (6/210 میلی‌لیتر) تعلق داشت. هم­چنین، قابلیت هضم ماده خشک و ماده آلی در یونجه بیش­ترین و در کاه گندم کم­ترین مقدار را نشان دادند.نتیجه‌گیری: به‌طور کلی نتایج این پژوهش نشان داد که با پیشرفت مرحله فنولوژیکی، کیفیت تغذیه‌ای سلمه‌ تره کاهش می‌یابد. مقادیر پروتئین خام، انرژی قابل متابولیسم، ماده آلی قابل هضم و اسیدهای چرب فرار در مراحل پیشرفته‌تر رشد کاهش یافته و هم‌زمان مقادیر NDF،ADF  و لیگنین افزایش پیدا کردند. بر اساس یافته‌ها، مرحله رویشی بهترین کیفیت تغذیه‌ای را از نظر ترکیب شیمیایی، قابلیت هضم و تولید گاز نشان داد. بنابراین، برداشت سلمه‌تره در مرحله رویشی می‌تواند ارزش غذایی بالاتری برای نشخوارکنندگان فراهم کند و به‌عنوان منبع علوفه‌ای مکمل در جیره آن‌ها مورد استفاده قرار گیرد. https://naias.uma.ac.ir/article_4473.html هدف: تلفیق سیستم‌های بینایی کامپیوتری (CV) بر پایه شبکه عصبی کانولوشن (CNN) به‌سرعت در حال تغییر مدیریت حیوانات مزرعه‌ای در صنعت کشاورزی است. باوجود پیشرفت‌های قابل‌توجهی در این سیستم‌ها ، هنوز نیاز اساسی به یک مرور جامع و کامل از کاربردهای فعلی، نمونه‌های کاربردی، نواقص اصلی و راه‌حل‌های پیشنهادی آن‌ها وجود دارد. در این مقاله مروری به بررسی مراحل کاربردهای گوناگون بینایی کامپیوتری بر پایه شبکه عصبی(CNN) در حوزه مدیریت دام‌پروری هوشمند پرداخته‌شده استروش پژوهش: در این مطالعه به تحلیل و بررسی کاربردهای مختلف و به‌کارگیری شبکه عصبی کانولوشن، در زمینه تشخیص اشیاء، دسته‌بندی معنایی نمونه، پیش‌بینی حالت و ردیابی در بین دام‌های اصلی مزرعه مانند گاو، گوسفند و بز، خوک و طیور پرداخته‌شده است. در این مطالعه مراحل مهم برای توسعه سیستم، ازجمله تنظیمات دقیق دوربین، روش‌های مختلف جمع‌آوری داده‌ها، واحدهای پردازش گرافیکی، آماده‌سازی و پردازش اولیه تصاویر و برچسب‌گذاری مؤثر داده‌ها را بررسی می‌کند. همچنین معماری‌های مختلف شبکه عصبی کانولوشن متناسب با وظایف خاص بینایی ماشینی را شکل کامل و دقیق جمع‌آوری مورد تحلیل قرارگرفته است.یافته‌ها: این پژوهش نکات  کاربردی مهمی برای توسعه الگوریتم، مانند تقسیم‌بندی دقیق داده‌ها، افزایش داده‌ها، تنظیم داده‌ها قبل از شروع یادگیری و انتخاب معیارهای ارزیابی مناسب را ارائه می‌دهد. همچنین در این مطالعه یک چارچوب کلی و نظام‌مند برای تشخیص چالش‌های موجود و مشکلات آینده ارائه می‌دهدنتیجه‌گیری: هدف نهایی این مقاله مروری ارائه یک راهنما به پژوهشگران و فعالان و متخصصان جهت توسعه و پیاده‌سازی موفقیت‌آمیز سیستم‌های بینایی ماشینی (CV) مبتنی بر شبکه عصبی کانولوشن(CNN)  برای مدیریت پایدار و صحیح در دام‌پروری نوین است. https://naias.uma.ac.ir/article_4474.html هدف: به دلیل اهمیت اقتصادی صفات رشد در گوسفند، چگونگی تغییرات وزن بدن در سنین مختلف از نظر طراحی برنامه‌های اصلاح نژادی اهمیت زیادی دارد. بهترین تابع توصیف کننده منحنی رشد بسته به نژاد و جمعیت تحت بررسی می‌تواند متفاوت باشد. هدف این پروژه توصیف منحنی رشد گوسفند سنجابی برای صفات وزن بدن در سنین مختلف با استفاده از مدل‌های غیر خطی رشد بود.روش پژوهش: اطلاعات مورد استفاده در این تحقیق شامل رکوردهای کامل وزن تولد، 1، 2، 3، 6 و 9 ماهگی وزن بدن 719 رأس بره سنجابی (369 رأس بره ماده و 350 رأس بره نر) بود که در طی سال‌های 1397 تا 1403 در ایستگاه تحقیقات مهرگان واقع در استان کرمانشاه جمع‌آوری شده بود. برای توصیف منحنی رشد از چهار مدل تابعیت غیرخطی شامل مدل‌های گومپرتز، لجستیک، ون برتالانفی و برودی استفاده شد. مدل‌ها با رویه NLIN نرم‌افزار SAS (4/9) برازش شد. بهترین مدل یا استفاده از معیارهای ضریب تبیین، میانگین مربعات خطا و شاخص اطلاعات آکائیک تعیین شد.یافته‌ها: مقدار پارامتر A در مدل‌های گومپرتز، لجستیک، وان برتالانفی و برودی به ترتیب برابر با 54/38، 93/36، 32/39 و 77/42 کیلوگرم محاسبه شد. همچنین مقدار پارامتر K در این مدل‌ها به ترتیب برابر با 46/0، 70/0، 39/0 و 23/0 محاسبه شد. بر اساس معیارهای نیکویی برازش، با وجود آن‌که مدل گومپرتز بیشترین مقدار ضریب تعیین را نشان داد، ولی مدل برودی با کمترین مقادیر شاخص اطلاعات آکائیک و میانگین مربعات خطا، به‌عنوان مناسب‌ترین مدل برای توصیف منحنی رشد بره‌های نژاد سنجابی انتخاب شد.نتیجه‌گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که مدل‌های آماری بررسی شده با دقت بسیار بالایی توانایی توصیف چگونگی رشد گوسفند سنجابی را دارند و از میان آن‌ها مدل برودی بهترین برازش و انطباق را نشان داد. بنابراین از این منحنی می‌توان در بررسی مشکلات مدیریتی، تنظیم برنامه‌های تغذیه‌ای و شناسایی نقطه کاهش رشد گوسفند سنجابی استفاده نمود.